Mỹ sắp chế tạo “mắt thần" giúp nhìn xuyên qua vật thể từ cách xa 1 cây số

Vào một buổi tối cuối năm 1895, khi nhà vật lý Wilhelm Rontgen đang làm thí nghiệm thì chợt nhận thấy dấu hiệu bất thường từ một tấm bìa cứng gần đó. Đây là khoảnh khắc ông phát hiện ra tia X và kể từ đó tia này dần trở thành một ứng dụng quan trọng trong y khoa. Ngày nay nó còn được dùng để soi chiếu hành lý tại sân bay, nghiên cứu thiên văn, hóa học và trong quân sự.

Dù đã chi hàng tỷ đô cho công nghệ này, hiện nay các máy quét tia X cầm tay của quân đội Mỹ vẫn có phạm vi hạn chế, muốn có hình rõ nét thì phải để gần vật thể. Do đó vào năm 2024, Cục các Dự án Phòng thủ Tiên tiến (DARPA) đã công bố mời thầu chương trình XENA nhằm phát triển các công cụ X-quang tầm xa đời mới. Nhà thầu vừa được DARPA chọn là BBN Technologies, một công ty con của RTX.

Theo hợp đồng thì BBN sẽ phát triển các thuật toán phân tích hình ảnh X-quang tầm xa, từ đó chế ra một hay nhiều loại thiết bị phát tia X có thể nhìn thấu vào bên trong các vật thể ở cách xa từ vài mét đến 1 km. BBN nói họ đã bắt tay vào phát triển thuật toán này dựa vào các mô hình toán học tiên tiến.

Công cụ này sẽ phát luồng tia X về phía mục tiêu và một phần nhỏ tia X sẽ đi xuyên qua lớp vỏ của nó để chạm vào các thứ bên trong, rồi tán xạ ngược lại. Kết quả là thay vì rõ nét như hình chụp X-quang, công cụ này chỉ thu về các hình ảnh nhiễu hạt và mờ ảo. Từ vài bức ảnh như vậy, họ tiếp tục dùng thuật toán đã được phát triển để tính toán và dựng lại mô hình 3D cho thấy hình dạng cũng như kích cỡ của các vật đó, không quá chi tiết nhưng đủ để ra quyết định.

Nếu có một thùng container đang ở cách đó tối đa 1 cây số, thậm chí được chở đi trên xe tải, thiết bị của BBN vẫn giúp người dùng đoán biết trong thùng có gì: tên lửa, đạn dược, đồ điện tử hay chỉ là hàng hóa bình thường nhờ vào ảnh dựng mà chẳng cần khui thùng ra hay đến gần nó.

Thiết bị này sẽ không thần kỳ như cách mà siêu nhân nhìn xuyên thấu mọi vật bởi nó chỉ dự đoán hình dạng 3 chiều dựa trên một ít thông tin có được, rồi lại cần người dùng đoán định thêm lần nữa. Nhưng đây chắc chắn là bước tiến lớn trong việc ứng dụng tia X. Nhờ nó thì quân đội Mỹ sẽ hành động kịp thời trước các mối đe dọa giấu kín, phát hiện nhanh các vết nứt và chỗ hỏng hóc trong thiết bị quân sự mà trước đây phải mở ra mới biết.

Gizmodo, RTX.