Artemis II chỉ là tổng duyệt, cuộc đua không gian của NASA với Trung Quốc mới bắt đầu

Phần thú vị nhất trong phỏng vấn là Isaacman không né cụm “race with China.” Ông nhắc đến Trung Quốc nhiều lần, mỗi lần với một thông điệp nhất quán: nếu Mỹ chậm chân, ai đó sẽ đến đó trước. Nói về hoàn cảnh hiện tại thì Trung Quốc đã công khai kế hoạch đáp người lên Mặt Trăng trước 2030, và đang xây International Lunar Research Station (ILRS) cùng Nga và một số đối tác. Điểm đến của họ và Mỹ là cùng một nơi: cực nam Mặt Trăng. Đây không còn là cuộc đua thời Apollo: tới trước cắm cái cờ cho oai rồi đi về. Đây là cuộc đua chiếm chỗ ở những vị trí có giá trị tài nguyên cao nhất trên một thiên thể có giới hạn về “đất tốt”.

Jared Isaacman, người đứng đầu NASA, nhấn mạnh rằng Mỹ đang trong cuộc đua căng thẳng với Trung Quốc

Lập luận của Isaacman có hai phần đáng để phân tích. Phần đầu tiên khá mạnh mẽ và thực tế khi Mỹ hiểu rõ rằng Trung Quốc có lợi thế quy hoạch dài hạn. Họ không có chu kỳ bầu cử bốn năm nên không đối mặt với việc ngân sách hay định hướng bị thay đổi như NASA. Hay họ không có Quốc hội cãi nhau về cắt bao nhiêu tiền cho SLS, không có CEO bị sa thải mỗi khi một sứ mệnh trễ. Họ công bố lộ trình và đi theo. Khi Isaacman nói “đo bằng tháng, không phải năm”, có lẽ Isaacman không nói về tốc độ kỹ thuật mà về tốc độ chính trị, về việc Mỹ phải chốt quyết định và rót tiền liên tục, không được phép có một năm “chờ chính quyền tiếp theo”.

Phần thứ hai có vẻ phức tạp hơn khi Isaacman ngầm ý rằng nếu Trung Quốc lên đó trước thì có lẽ Mỹ “thua”. Không gian không phải cuộc chơi tổng-bằng-không như công nghệ chip. Ở chip bán dẫn, ai làm chủ trước thì gần như khóa được công nghệ; ở không gian thì không như vậy, đến trước không có nghĩa khóa được điều gì. Nhưng về biểu tượng, vị trí số một thì chỉ có một. Người Mỹ đã quen với cảm giác mình là quốc gia đầu tiên đặt chân lên Mặt Trăng; nếu thế hệ tiếp theo phải xem livestream phi hành gia Trung Quốc bước xuống cực nam trước, ảnh hưởng tới chính sách và ngân sách NASA suốt hai thập kỷ sau sẽ rất lớn. Isaacman không cần Trung Quốc thua về kỹ thuật; ông cần Quốc hội Mỹ tin rằng nếu không tăng tốc, họ sẽ thua về thời điểm, và đó là cách bán câu chuyện hiệu quả nhất với một nhà tài trợ là Quốc hội.

Vì sao cực nam Mặt Trăng quan trọng và năng lượng hạt nhân là then chốt?

Mình đã có một bài tổng hợp và phân tích về hướng đi tiếp theo sau Artemis II, anh em có thể đọc lại tại đây. Trong đó, cực Nam mặt Trăng là nơi được cho có nhiều băng nước được bảo tồn nguyên vẹn khi chưa có ánh sáng mặt trời chiếu tới. Nó sẽ là yếu tố quan trọng cho chuỗi cung ứng tại chỗ, tách nước thành hydro và oxy để có nhiên liệu và oxy để thở. Đó cũng là những thành phần quan trọng để trồng cây, chế tạo vật liệu.

Vấn đề là vùng có băng không nhiều. Isaacman so sánh khu vực có giá trị ở cực nam với “kích cỡ của Washington D.C.”, tức là một không gian vật lý hữu hạn. Nếu Trung Quốc cắm trạm ở những hố tốt nhất trước, Mỹ có thể vẫn lên được nhưng phải chấp nhận vị trí kém hơn. Đó là lý do cuộc đua này không còn là sự ẩn dụ, mà nó thật sự là cuộc chiến để chiếm được lô nước ngon trên mặt trăng.