Từ bài học lịch sử đến cơn sốt AI và nỗi lo bong bóng tài chính mới

Cấu trúc tài chính của các công ty AI cũng phức tạp và thiếu minh bạch: họ dựa vào các khoản vay tư nhân, các vòng đầu tư chéo, thậm chí chính NVIDIA, nhà sản xuất GPU hàng đầu, lại đầu tư ngược trở lại vào các startup mua GPU của họ. Các khoản này thường được thực hiện qua những phương tiện tài chính đặc biệt để để giấu nợ khỏi bảng cân đối kế toán. Điều này khiến việc đánh giá tình trạng tài chính sức khoẻ thật sự của các doanh nghiệp này trở nên khó khăn. Với giới tài chính, đây là dấu hiệu rủi ro hệ thống rất giống giai đoạn trước khủng hoảng 2008, đặc biệt khi các quỹ ETF bất động sản và công ty bảo hiểm cũng bắt đầu rót tiền vào hạ tầng AI.

Góc nhìn lạc quan – “phe tin tưởng”

Dù vậy, không phải ai cũng bi quan. Những người lạc quan cho rằng đây chỉ là giai đoạn đầu tư nền tảng cho một công nghệ có tiềm năng thay đổi thế giới, tương tự như đường sắt, điện, hay Internet trong quá khứ.

Họ lập luận rằng tổng chi tiêu cho AI vẫn nhỏ so với quy mô GDP toàn cầu, và nếu AI thực sự mở ra năng suất mới, những khoản đầu tư hiện tại sẽ được đền đáp gấp nhiều lần. So với bong bóng đường sắt thế kỷ 19, tỷ lệ đầu tư AI/GDP hiện chỉ bằng một phần tư.

Ngoài ra, các công ty như OpenAI hay Meta cũng khẳng định họ không tìm kiếm lợi nhuận ngắn hạn mà hướng tới “tác động dài hạn cho nhân loại.” Còn Microsoft và Google, với hàng trăm tỷ USD tiền mặt, hoàn toàn có thể chịu lỗ vài năm trong khi chờ “cơn mưa vàng” từ ứng dụng AI doanh nghiệp.

Các công ty như Microsoft tin vào tác động dài hạn nhiều hơn là ngắn hạn

Tuy nhiên, ngay cả những người trung lập cũng nhận thấy dấu hiệu bong bóng ngày càng rõ: cổ phiếu Nvidia tăng phi mã gợi nhớ đến Cisco năm 1999; các startup AI được định giá hàng chục tỷ USD dù chưa có lợi nhuận; và cả nền công nghiệp đang phụ thuộc vào một chuỗi cung ứng mỏng manh, nơi chỉ một vài nhà máy chip có thể quyết định vận mệnh toàn ngành.

Erik Gordon, giáo sư về khởi nghiệp tại Đại học Michigan, cho rằng dấu hiệu vỡ bong bóng sẽ xuất hiện sớm nhất ở lĩnh vực đầu tư mạo hiểm AI, khi quy mô vòng gọi vốn bắt đầu thu hẹp, và sau đó thị trường chứng khoán mới phản ứng.

George Gilder, người từng ca ngợi cáp quang được đề cập ở đầu bài viết, giờ lại trở thành người cảnh báo. Ông nói: “Chúng ta đang xây dựng quá nhiều trung tâm dữ liệu, quá nhanh, cho một thế giới chưa sẵn sàng để sử dụng chúng.” Theo ông, tương lai có thể không nằm ở GPU như hiện nay, mà ở các kiến trúc xử lý hoàn toàn mới: wafer-scale computing, một bước tiến vượt khỏi cả trí tưởng tượng của các ông lớn hôm nay.

Kết luận

Dĩ nhiên, chúng ta phải thừa nhận rằn AI mang lại lợi ích, giá trị cho con người. Cơn sốt AI này vừa mang hơi thở phấn khích của một cuộc cách mạng công nghệ, vừa ẩn chứa sự nguy hiểm của một bong bóng kinh tế. Những gì đang diễn ra không hẳn sai, nhưng cũng không thể kéo dài mãi nếu doanh thu không bắt kịp kỳ vọng.

Lịch sử luôn nhắc loài người rằng mọi tầm nhìn công nghệ đều cần thời gian để chứng minh giá trị thật. Và ai biết được giữa những làn sóng đầu tư dữ dội này, loài người lại đang sống trong một khoảnh khắc được lặp lại của lịch sử vào năm 1999 – ngay trước khi bong bóng vỡ, hoặc trước khi thế giới bước sang một kỷ nguyên mới thật sự thông minh.

Nguồn: Bloomberg Business