Chiến tranh Lạnh dưới mặt biển: tàu ngầm Anh và cuộc chơi mèo vờn chuột với Liên Xô

Tàu ngầm hạt nhân USS Nautilus

Năm 1958, tàu ngầm hạt nhân USS Nautilus của Mỹ đi xuyên dưới lớp băng Bắc Cực, vượt qua Cực Bắc trong 96 giờ liên tục dưới băng, một màn trình diễn công nghệ sau cú sốc Sputnik của Liên Xô. Liên Xô và sau đó Anh cũng nhanh chóng theo bước, với Dreadnought, tàu ngầm hạt nhân đầu tiên của Anh, nổi lên tại Cực Bắc năm 1971. Với hạm đội Anh, từ vai trò tàu ngầm tấn công (SSN), đến năm 1969, lớp Resolution, tàu ngầm mang tên lửa đạn đạo hạt nhân (SSBN), chính thức đảm nhiệm vai trò răn đe hạt nhân độc lập của Anh, thay thế cho Không quân Hoàng gia.

Ngoài ra, từ những năm 1960 đến 1980, các chuyến tuần tra dưới băng trở nên thường xuyên. Tàu ngầm phải thích nghi với môi trường cực kỳ phức tạp: biến đổi độ mặn, nhiệt độ, độ sâu, tiếng ồn sinh học từ sinh vật biển, và đặc biệt là sự méo mó của sóng âm do lớp băng phía trên. Sonar và hệ thống định vị phải cải tiến liên tục. Song song với mục tiêu quân sự, các tàu còn tích lũy kiến thức về địa hình đáy biển, hải dương học và cấu trúc băng, vốn là những dữ liệu có giá trị chiến lược khổng lồ. Điều này biến đáy biển thành nơi cất giữ năng lực hủy diệt cuối cùng của quốc gia, một “bảo hiểm sinh tồn” nếu đất liền bị tấn công trước.

Ở đây, ưu thế không chỉ nằm ở số lượng đầu đạn, mà ở khả năng làm chủ một môi trường khắc nghiệt mà đối phương không theo kịp.

Tác động của tàu ngầm tên lửa đạn đạo hạt nhân

Ban đầu, tàu ngầm tên lửa Liên Xô phải tiến gần bờ biển Mỹ để đảm bảo tầm bắn. Điều đó khiến chúng phải đi qua các điểm nghẽn như GIUK và dễ bị phát hiện. Nhưng khi Liên Xô phát triển tên lửa có tầm bắn hơn 8.000 km, mọi thứ thay đổi.

Giờ đây, chúng có thể phóng tên lửa ngay từ Bắc Băng Dương, thậm chí từ những khe hở trong lớp băng. Diện tích khu vực triển khai lên tới khoảng năm triệu dặm vuông, phần lớn bị băng phủ quanh năm. Việc truy tìm và theo dõi trở nên cực kỳ khó khăn.

Trong bối cảnh đó, việc kiểm soát vùng băng phủ Bắc Cực mang ý nghĩa chiến lược sống còn. Ai làm chủ được vùng này sẽ có lợi thế lớn trong cuộc chơi răn đe hạt nhân.

Và dù không có chiến tranh chính thức, nguy cơ va chạm và leo thang luôn hiện hữu. Ít nhất hai lần tàu ngầm Anh đã đâm vào tàu ngầm Liên Xô khi đang bám đuôi: Warspite năm 1968 và Sceptre năm 1981. Cả hai bên đều hư hỏng nặng và phải quay về căn cứ.

Năm 1976, tàu Valiant bị ngập khoang lò phản ứng khi đang lặn gần Syria, buộc phải nổi khẩn cấp trong khi tàu Liên Xô đã phát hiện ra sự hiện diện của nó. Năm 1982, Conqueror cắt được cáp sonar kéo theo của một tàu Liên Xô và thu giữ để các nhà khoa học Mỹ nghiên cứu, một chiến lợi phẩm công nghệ quý giá.

Những sự cố này được giữ kín trong nhiều năm vì tính nhạy cảm và nguy cơ gây bẽ mặt nếu bị công khai. Nhưng chúng cho thấy mức độ căng thẳng và rủi ro thực sự của cuộc chiến dưới nước.

Chiến tranh Lạnh trên biển không có những trận đánh rực lửa như trong phim, nhưng nó là cuộc đấu trí kéo dài, nơi công nghệ, kiên nhẫn và thần kinh thép quyết định tất cả. Tàu ngầm Anh, trong bóng tối của đại dương, đã góp phần quan trọng vào việc duy trì thế cân bằng mong manh đó. Và có lẽ chính sự âm thầm ấy mới là điều đáng nhớ nhất: một cuộc chiến không ai muốn nổ ra, nhưng ai cũng phải chuẩn bị cho tình huống xấu nhất.

Nguồn [1][2][3][4]