Khi Steve Jobs Chỉ Giữ Lại Những Gì Đẹp Đẽ Và Hữu Dụng Nhất

Có một giai thoại nổi tiếng về nhà thiết kế vĩ đại William Morris vào thế kỷ 19, ông từng đưa ra một nguyên tắc vàng cho cuộc sống: “Đừng giữ bất cứ thứ gì trong nhà mà bạn không biết chắc là nó hữu dụng, hoặc không tin rằng nó đẹp đẽ.” Hơn một thế kỷ sau, Steve Jobs chính là hiện thân cực đoan và hoàn hảo nhất của triết lý ấy. Ông nổi tiếng với thói quen thà sống trong một ngôi nhà trống rỗng còn hơn phải chung sống với những món đồ nội thất vô hồn, xấu xí. Vào năm 1982, nhiếp ảnh gia Diana Walker đã chụp lại khoảnh khắc Jobs ngồi bệt giữa sàn nhà biệt thự Woodside, xung quanh chẳng có gì ngoài một dàn âm thanh và một tách trà. Đó không phải là sự thiếu thốn, mà là sự chắt lọc tàn nhẫn của một người theo đuổi chủ nghĩa hoàn hảo, người tin rằng một món đồ chỉ xứng đáng tồn tại nếu nó chạm đến đỉnh cao của thẩm mỹ và công năng, nếu không, chỗ của nó là ở bãi phế liệu.

Tình yêu của Steve Jobs dành cho những cỗ máy Đức được thể hiện rõ nét nhất qua chiếc xe hơi mà ông lựa chọn. Trong những năm đầu tiên tại Apple, ông lái một chiếc Porsche 928, mẫu xe mà ông từng hào hứng hối thúc các đồng nghiệp ra bãi đỗ xe để chiêm ngưỡng thiết kế khí động học trơn tru và kỹ thuật chế tác chính xác của nó. Tuy nhiên, đỉnh cao của sự khó tính này lại nằm ở chiếc Mercedes-Benz SL55 AMG màu bạc mà ông sử dụng những năm sau này. Jobs yêu thích thiết kế liền mạch của chiếc mui trần này đến mức ông đã tìm ra một kẽ hở trong luật pháp California để không bao giờ phải gắn biển số xe. Cứ mỗi sáu tháng, ông lại đổi một chiếc SL55 AMG mới tinh y hệt chiếc cũ, chỉ để giữ cho chiếc xe luôn trong tình trạng “thuần khiết” nhất, không bị những tấm biển số với font chữ xấu xí phá vỡ vẻ đẹp tổng thể. Đối với Jobs, chiếc xe không chỉ là phương tiện di chuyển, mà là một tác phẩm điêu khắc di động.

Bước vào không gian sống – nơi vốn nổi tiếng là trống trải của ông – những món đồ hiếm hoi được phép hiện diện đều là những kiệt tác của kỹ thuật âm thanh. Trong bức ảnh huyền thoại năm 1982, nổi bật giữa căn phòng là cặp loa Acoustat Monitor 3s. Đây là dòng loa tĩnh điện cao cấp, loại bỏ màng loa hình nón thông thường để sử dụng màng rung tĩnh điện, mang lại âm thanh trung thực và trong trẻo đến kinh ngạc. Để phát nhạc cho cặp loa này, ông chọn chiếc mâm đĩa than GyroDec của Michell Engineering. Đó là một tác phẩm nghệ thuật cơ khí thực thụ với các con quay bằng đồng xoay tròn đầy mê hoặc khi đĩa chạy, biến việc nghe nhạc thành một trải nghiệm thị giác sống động. Steve Jobs không chỉ nghe nhạc, ông muốn nhìn thấy vẻ đẹp của kỹ thuật vận hành tạo ra âm nhạc đó.

Sự kén chọn của Jobs không dừng lại ở những món đồ xa xỉ, mà lan tỏa đến cả những vật dụng đời thường nhất, nơi ông tìm thấy niềm vui trong sự hữu dụng tuyệt đối. Điển hình là câu chuyện về chiếc máy giặt và máy sấy Miele. Ông từng kể rằng gia đình ông đã phải thảo luận suốt nhiều bữa tối chỉ để chọn ra một chiếc máy giặt. Cuối cùng, ông chọn Miele – thương hiệu Đức trứ danh – bởi triết lý thiết kế “tốt hơn bất cứ thứ gì”. Ông ngưỡng mộ cách chiếc máy này xử lý quần áo sạch sẽ và êm ái hơn bất kỳ công nghệ tiên tiến nào khác. Đối với ông, sự thỏa mãn khi sử dụng một chiếc máy giặt hoàn hảo còn lớn hơn cả việc dùng những thiết bị công nghệ cao, bởi nó giải quyết một nhu cầu thiết yếu của con người theo cách xuất sắc nhất.

Bên cạnh công nghệ, tâm hồn của Steve Jobs còn rung động trước những giá trị thủ công kinh điển. Trong căn phòng tối giản của mình, ông đặt một chiếc đèn Tiffany cổ điển ngay trên sàn nhà. Sự hiện diện của chiếc đèn thủ công đầy màu sắc này là minh chứng cho sự tôn trọng của ông đối với bàn tay nghệ nhân, đối lập nhưng lại hài hòa tuyệt đối với sự chính xác của máy móc. Tương tự, dù không phải là nghệ sĩ dương cầm chuyên nghiệp, ông vẫn sở hữu một chiếc Bösendorfer Grand Piano. Ông ngưỡng mộ hãng đàn của Áo này vì họ mất tới hơn một năm để chế tác thủ công một cây đàn, sự kiên nhẫn và tỉ mỉ đó chính là tiêu chuẩn mà ông áp đặt cho các đội ngũ thiết kế máy tính Mac sau này.

Ảnh hưởng lớn nhất đến tư duy thiết kế của Jobs phải kể đến các thiết bị gia dụng của Braun dưới thời Dieter Rams. Ông sử dụng máy pha cà phê, máy xay và các thiết bị bếp của Braun không chỉ vì chúng đẹp, mà vì chúng tuân thủ nguyên tắc “thiết kế tốt là thiết kế càng ít càng tốt”. Những chiếc máy này có giao diện trực quan đến mức người dùng biết ngay cách sử dụng chỉ bằng một cái nhìn, một triết lý đã trở thành xương sống cho giao diện của iPod và iPhone. Ngược lại với sự cầu kỳ của máy móc, phong cách cá nhân của Jobs lại hướng về sự tối giản cực đoan để giải phóng trí não. Trên cổ tay, ông đeo chiếc đồng hồ Seiko Chariot đơn giản với mặt trắng số đen, chỉ làm đúng nhiệm vụ báo giờ một cách rõ ràng nhất.

Cuối cùng, không thể không nhắc đến “bộ đồng phục” đã trở thành biểu tượng của ông: chiếc áo cổ lọ đen do nhà thiết kế Issey Miyake may riêng, quần jeans Levi’s 501 và đôi giày chạy bộ New Balance 991 màu xám. Việc ông sở hữu hàng trăm chiếc áo giống hệt nhau không phải là sự lười biếng, mà là đỉnh cao của việc loại bỏ những quyết định thừa thãi. Ông không muốn lãng phí năng lượng trí não vào việc hôm nay phải mặc gì, để dành trọn vẹn sự tập trung cho việc tạo ra những sản phẩm thay đổi thế giới. Nhìn vào danh sách những món đồ này, từ chiếc xe Mercedes không biển số đến chiếc máy giặt Miele hay chiếc áo cổ lọ, ta thấy rõ một sợi chỉ đỏ xuyên suốt: Cuộc sống quá ngắn để dùng những thứ tạm bợ, nếu nó không đẹp và không hữu dụng, hãy mạnh dạn vứt bỏ để nhường chỗ cho sự tinh tế lên ngôi.