Nghiên cứu mới về vắc xin Johnson & Johnson và AstraZeneca cho thấy vì sao một số trường hợp cực…

Nghiên cứu mới về vắc xin Johnson & Johnson và AstraZeneca cho thấy vì sao một số trường hợp cực kỳ hiếm lại bị huyết khối nguy hiểm sau tiêm. Thay vì do protein gai của virus SARS‑CoV‑2, vấn đề nằm ở chính “khung” adenovirus được dùng làm vector trong hai loại vắc xin này.

Cơ chế cơ bản như sau: sau khi tiêm vắc xin dùng adenovirus, cơ thể tạo ra kháng thể chống lại một phần của adenovirus. Ở đa số người, kháng thể này hoàn toàn vô hại. Nhưng ở một số người cực kỳ hiếm, một số kháng thể lại “lệch chuẩn”, có khả năng bám không chỉ vào adenovirus mà còn bám luôn vào PF4, một phân tử tham gia điều hòa đông máu. Khi kháng thể gắn vào PF4, chúng tạo thành các phức hợp khiến hệ miễn dịch hiểu nhầm là “đối tượng lạ” và tấn công mạnh, kích hoạt tiểu cầu và hệ đông máu quá mức, dẫn đến vừa đông máu nguy hiểm, vừa giảm tiểu cầu, tức hội chứng VITT.

Điểm quan trọng nữa là yếu tố di truyền. Nhóm nghiên cứu phát hiện các tế bào B tạo ra loại kháng thể “chéo” này mang những biến thể đặc biệt trong gen kháng thể, không phổ biến trong cộng đồng. Ở 100 bệnh nhân VITT được khảo sát, tất cả đều có một trong hai kiểu gen đặc biệt đó. Tuy nhiên, chỉ có gen là chưa đủ; các tế bào B này còn phải trải qua thêm một đột biến nhỏ nữa thì kháng thể mới “đủ tầm” để vừa nhận diện adenovirus, vừa dính được PF4. Sự kết hợp giữa nền gen hiếm, vắc xin adenovirus và một đột biến ngẫu nhiên khiến VITT xảy ra cực kỳ hiếm gặp.

Về tương lai, phát hiện này khó dùng để “test” cho từng cá nhân, nhưng lại rất hữu ích cho thiết kế vắc xin mới. Nếu loại bỏ hoặc chỉnh sửa vùng protein trên adenovirus dễ tạo kháng thể chéo với PF4, các vắc xin adenovirus thế hệ sau có thể an toàn hơn mà vẫn giữ được ưu điểm rẻ, dễ sản xuất và phù hợp cho các nước thu nhập thấp, cũng như trong các đại dịch sau này.

Nguồn: The Atlantic